بازگشت به نشریه
پژوهش آب ایران
Journal of Materials Science: Materials in Electronics
ضریب تاثیر
0/000
در دسترس
2000 - 2020
دوره‌ها
15
شماره‌ها
53
مقالات
833
دسترسی آزاد
532


پژوهش آب ایران
ایزوتوپی کارست و منشأ چشمه های آبخوان مرزی خراسان شمالی


دریافت: 1398/2/14 | پذیرش: 1398/7/19 | انتشار: 1399/2/28 

 DOI

نویسندگان
فاطمه باقری1*، غلامحسین کرمی2، رحیم باقری3

1-دانشگاه صنعتی شاهرود،f.bagheri.2007@gmail.com

2-دانشگاه صنعتی شاهرود،karami2523@gmail.com

3-دانشگاه صنعتی شاهرود،rahim.bagheri86@gmail.com



0 تعداد دریافت

چکیده

منابع آبی کارست به ویژه در نواحی خشک، به عنوان مهم‌ترین منبع آب شرب در دنیا محسوب می‌شوند که اولین مرحله در جهت مدیریت بهتر آنها، تعیین منشأ و حوضه آبگیر و فرآیندهای هیدروژئوشیمیایی حاکم بر آنها می‌باشد. آبخوان کارستی مورد مطالعه واقع در استان خراسان شمالی، دارای رخنمون گسترده‌ای از آهک‌های تیرگان می‌باشد. این آبخوان بزرگ و مرزی علی‌رغم تغذیه زیاد، توسط تعداد معدودی چشمه کارستی (ارناوه، رزقانه، اسطرخی، قردانلو، ایوب و سرانی) با دبی بین ۱۵ تا ۵۰۰ لیتر بر ثانیه تخلیه می‌گردد. نمونه‌های آب چشمه‌ها و بارش برای یک دوره یک ساله جمع آوری و یون‌های اصلی و ایزوتوپ‌های پایدار (δ۱۸O و δD) به منظور تعیین خط بارش ایزوتوپی، تعیین منشأ و منابع تغذیه و فرآیند‌های ژئوشیمیایی حاکم بر منابع کارستی منطقه، آنالیز گردیده است. مقدار هدایت الکتریکی بین ۲۵۰ تا ۸۰۰ در چشمه‌های آب سرد و حدود ۱۰۲۰ میکروموهس بر-سانتی‌متر در چشمه آب گرم ایوب متغیر می‌باشد. با توجه به نتایج هیدروشیمیایی و نسبت‌های یونی، رخساره‌های غالب در این آبخوان کارستی، رخساره بیکربناته کلسیک - منیزیک ناشی از انحلال سنگ کربناته و سولفاته-کلسیک ناشی از انحلال ژیپس و پیریت در چشمه ایوب می‌باشند. در چشمه ارناوه، ایوب و رزقانه، میزان غلظت یون‌های سدیم و پتاسیم نیز وجود اپی‌کارست و لایه‌های شیلی و مارنی زیادتر در حوضه آبگیر این چشمه‌ها، غالب بودن جریان افشان و زمان ماندگاری زیادتر آب افزایش یافته است. بر اساس پارامترهای فیزیکو شیمیایی، تغییرات دبی با مقدار هدایت الکتریکی و دما در چشمه‌های اسطرخی و سرانی به-دلیل بزرگ‌تر بودن حوضه آبگیر و توسعه بیشتر کارست، محسوس‌تر بوده و رابطه عکس نشان می‌دهند. برای اولین بار معادله خط بارش ایزوتوپی محدوده چشمه‌ها بر اساس داده‌های برداشت شده به صورت δ۲H = ۷ δ۱۸O + ۶.۳۲ ارائه شده است، به طوری که شیب و عرض از مبدأ کمتری نسبت به خط بارش ایزوتوپی جهانی به علت تاثیر تبخیر ثانویه از باران در طول بارش، نشان می‌دهد. همه چشمه‌های مورد مطالعه بر روی خط آب جوی محلی و در نزدیکی خط مدیترانه واقع گردیده‌اند که می‌توان نتیجه گرفت که بارش‌هایی که باعث تغذیه این چشمه‌ها می‌شوند منشأ جوی داشته که بیشتر از توده‌های هوایی مدیترانه‌ای نشات می-گیرند. غنی‌تر بودن ترکیب ایزوتوپی چشمه ارناوه به دلیل کمی تبخیر در طول مسیر جریان آب از آهک مارنی با قابلیت نفوذپذیری کم و همچنین ضخامت زیاد اپی‌کارست در حوضه آبگیر آن می‌باشد که تأیید کننده نتایج هیدروشیمیایی و هیدروژئولوژی می‌باشد. حوضه آبگیر چشمه‌ها تاقدیس‌های مجاور آنها می‌باشد که با استفاده از داده‌های ایستگاه‌های مختلف اطراف چشمه‌ها مقدار δ۱۸O بین ‰ ۳۲/۰ و ‰ ۶/۱ در هر ۱۰۰ متر ارتفاع تغییر کرده و ارتفاع تغذیه چشمه‌ها بین ۲۲۰۰ تا ۲۷۰۰ متر متغیر می‌باشد که تأیید کننده حوضه آبگیر آنها می‌باشد.




واژگان کلیدی

هیدروژئولوژی کارست  منابع آب  هیدروژئوشیمیایی  ایزوتوپی  خط بارش ایزوتوپی  



دریافت فایل مقاله


دسترسی آزاد به این مقاله وجود ندارد



ارجاع به مقاله





مراجع





اطلاعیه‌ها  

نمایه‌ها  

 


پایگاه استنادی علوم جهان اسلام
پایگاه اطلاعات نشریات کشور
سیویلیکا
پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی
 سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران